محمد رضا واليزاده معجزى
566
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
گاهى هم كه شاه به عللى از قبيل عدم اعتماد كامل به والى يا حاكم ، حداثت سن او ، اهميت فوق العاده حوزه ايالت يا ولايت ، جلب محبت و ترضيه خاطر يكى از رجال مورد علاقه و امثال ذالك كه قلبا ميل نداشت والى يا حاكم پيشكار حكومت را به ميل و سليقه خود برگزيند ، خود به شخصه يك نفر يا بيشتر از رجال با تجربه و مورد اعتماد خود را به عنوان پيشكار حكومت با حكمران يا والى يا حاكم كه صدى نود و پنج از شاهزادگان قاجاريه بودند ، همراه مىكرد و بيشتر اوقات علت دخالت شاه در انتخاب پيشكار يا به سبب جوانى و عدم تجربه شاهزادگان بود كه مبادا به علت جوانى مرتكب خطائى شوند و يا در نتيجه عدم اعتماد و واهمه شاه بود كه فيل حضرت و الا ياد هندوستان نكند و عشق سلطنت به مغزش خطور ننمايد ، چنانچه مكرر اتفاق افتاد و در تواريخ خواندهايم . انتخاب پيشكار براى حكمران متضمن فوايد و نتايج بسيار بود كه به چند تاى آن اشاره مىشود . 1 . پيشكار حكومت باعث مىشد كه شخص والى يا حاكم مستقيما وارد امور نشود و در كليات نظارت نمايد . 2 . چون از بين رجال باتجربه و كهنهكار و دنياديده انتخاب مىشد ، كمتر مرتكب اشتباه مىگرديد . 3 . با استحضارى كه از ميزان ماليات هر طايفه داشت و بنيچههاى ماليات را مىدانست در وصول ماليات رعايت عدالت و انصاف مىشد . 4 . چون از رجال استخواندار و صاحب نفوذ بود ، به احترام او كارها بهتر پيش مىرفت . 5 . از اشتباهات حكام كه غالبا شاهزادگان جوان و بىتجربه بودند ، جلوگيرى مىكرد . 6 . در دستگاه حكام اكثرا به منزلهء نمايندگان شاه بودند و لدىالاقتضا شاه را از خيالات و تصميمات او آگاه مىكردند . 7 . در هر كار حاكم را در جريان گذاشته و عنداللزوم هدايت مىكردند . با اين محسنات گاهى هم براى شخص حاكم اسباب دردسر و زحمت مىشدند . على الخصوص از اواخر عهد ناصر الدين شاه به بعد كه امور در مجارى طبيعى خود سير نمىكرد و در همه كارها شرط اول أخذ رشوه و استفاده پولى بود ، بعضى اشخاص با دادن پول مقام پيشكارى را به دست آورده و بزرگترين هدف اين پيشكاران كوبيدن مخالفين خود و جمع ثروت بود و در نتيجه براى دستگاه حكومت غير از آبروريزى فايدهء ديگر نداشت . بارى نظام السلطنه هم ناچار بود از اين سيره ادارى و سيستم حكومت آنروز تبعيت كند و